Хайлт хийх


Б.Алтантуяа: Монголд шинжлэх ухааны туршилт хийхээс бусад бүх эрүү шүүлт байна


  2019-06-26
 

НҮБ-ын эрүүдэн шүүлтийн эсрэг дэлхийн өдөр өнөөдөр тохиож байна. УИХ-ын Хүний эрхийн дэд хороо, Хүний эрхийн үндэсний комисс хамтран “Эрүүдэн шүүхийн хохирогчдын эрхийн асуудал” хэлэлцүүлгийг Төрийн ордонд зохион байгуулж байна.

Хэлэлцүүлийг УИХ-ын гишүүн Хүний эрхийн дэд хорооны дарга Н.Оюундарь нээж үг хэлсэн бөгөөд хүний эрхийг хангах нь зөвхөн төрийн бус хүн бүрийн үүрэг бөгөөд төрийн бус байгууллагууд хамгийн нөлөө бүхий платформ болж чадна гэдгийг илэрхийллээ.

Хүний үгээр биш хуулийн дагуу үйл ажиллагаа явуулах ёстой гэдгийг ойлгох хэрэгтэй

Мөн тэрбээр эрүүдэн шүүлттэй холбоотой олон улсын зөвлөмжийг манай улс чихнийхээ хажуугаар олон удаа өнгөрөөсөн гэдгийг ч онцолж байв. 

УИХ-ын гишүүн Н.Оюундарь “Тэртээ 1946 онд НҮБ-ын Ерөнхий Ассемблейгээс баталсан Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглалын 5 дугаар зүйл, Эрүү шүүлтээс ангид байх эрхийг Монголын хууль хяналтын байгууллагууд хэрхэн хангаж байгаа нөхцөл байдлыг сонсохоор Та бид энд цуглаад байгаа билээ.

Би сонсголын эхэнд Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглалын 5-р зүйлийг зориуд уншъя гэж бодлоо. “Хэнд ч эрүү шүүлт тулган эсхүл хэнтэй ч хэрцгийгээр, хүний ёсноос гадуур буюу нэр төрийг нь доромжлон харьцах, шийтгэх ёсгүй”

Манай улс 2000 оны 11 дүгээр сарын 02-ны өдөр Эрүүдэн шүүх болон бусад хэлбэрээр хэрцгий, хүнлэг бусаар буюу хүний нэр төрийг доромжлон харьцаж шийтгэхийн эсрэг Конвенцид нэгдэн орж, улмаар 2014 оны 12 дугаар сарын 11-ний өдөр Эрүүдэн шүүх болон бусад хэлбэрээр хэрцгий, хүнлэг бусаар буюу хүний нэр төрийг доромжлон харьцаж шийтгэхийн эсрэг Конвенцын Нэмэлт Протоколыг соёрхон баталж, хүчинтөгөлдөр үйлчилж байна.

Мөрдөн байцаалтын шатанд хүний эрх ноцтойгоор зөрчигдөж, сэжигтнүүдтэй хүнлэг бус харьцах, эрүүдэн шүүх байдал ужигран даамжрах анхдагч шалтгаан нөхцөл болсон гэж дүгнэхээс өөр аргагүй байдал үүсээд байна.

Хэнд ч эрүү шүүлт тулган эсхүл хэнтэй ч хэрцгийгээр, хүний ёсноос гадуур буюу нэр төрийг нь доромжлон харьцах, шийтгэх ёсгүй

Хууль сахиулагчид иргэдийнхээ Эрүүдэн шүүлтээс ангид байхыг эрхийг бүрэн баталгаажуулж, хамгаалжчадахгүй байгаагаас улбаалаад Хууль шүүхийн өмнө эрх тэгш байх, Шударга шүүхээр шүүлгэх зэрэг үндсэн эрхүүд ноцтойгоор зөрчигдөж байна.

Хүний эрхийн үндэсний комиссын илтгэлд дурьдсанаар 2017 онд “эрүү шүүлтэд өртсөн” гэх 51 гомдол, мэдээлэл иргэдээс ирүүлжээ. Эдгээрээс 40 гомдол нь цагдаагийн албан хаагч, 11 нь шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх болон прокурорын байгууллагын албан хаагчдын зүй бус үйлдэлтэй холбоотой байжээ. Энэ бол эрх үүргээ гадарладаг цөөн иргэдийн гаргасан гомдол гэж үзэх ёстой. Цаана нь эрх үүргээ мэддэггүй, зөрчигдсөн эрхээ хамгаалуулахын тулд хаана хандахаа ч төсөөлөхгүй байгаа олон тооны иргэд бий гэдэгт эргэлзэх хэрэггүй.

Эрүүдэн шүүлт хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалтын шатанд хамгийн ихээр байна. Эрүү шүүлт, дарамтанд орж хэрэг хүлээсэн иргэд прокурор, шүүх дээр дарамтад орсон тухайгаа илчилж чадалгүйхилсээр шийтгэгдэж байна. Нэг дүүргийн мөрдөн байцаагчид 80-200 эрүүгийн хэрэг хариуцуулдаг практик бодитоор байгаа юм. Дээрээс нь зөрчлийн талаарх гомдол, мэдээлэл нэмэгдэхээр хэвийн хүний барж дийлэхээргүй тоо гарах нь ойлгомжтой. Мөн тухайн мөрдөн байцаагчийн ажлын үнэлэмжийг хэрэг шүүсэн тоогоор дүгнэдэг буруу тогтолцоо хэрэгжсээр л байна. Энэ байдал нь мөрдөн байцаалтыг харгис аргаар явуулах, эрүүдэн шүүлт тулгах замаар хэрэг хүлээлгэх суурь нөхцөл болж байгааг анхаарах ёстой.

Шүүхийн шинэчлэл, шударга шүүх байгуулах нэрийн дор маш далайцтай сүржигнэл явагдсан ч шүүгчдийн цалинг нэмснээс өөр шинэ зүйл, шүүгчид өндөр цалинтай болсноор шударга ёс хэрэгждэггүй юм байна, хүний эрх хамгаалагддаггүй юм байна.

Хүн бүрт эрүүдэн шүүлтээс ангид байх эрхийг нь ойлгуулж чадаж байж бид урьдчилан сэргийлж чадна

Юуны өмнө иргэдийн ойлголтыг дээшлүүлэх, соён гэгээрүүлэх ажлыг тогтмолжуулах шаардлагатай байна. Эрхээ мэддэг иргэн шудрага ёсыг нэхэж, шаардажчадна. Өөрийн эрхийг нэхдэг, хэрэгжүүлдэг хүн бусдын эрхийг хүндэтгэж, хамгаалж чадна. Хүний эрх, эрх чөлөөг байнга сануулж, сурталчилж, тэтгэж байхгүй бол мартагдах, дарагдах нь байдаг зүйл гэдгийг ойлгох хэрэгтэй. Төр энэ чиглэлээр төсөв, хөрөнгө тогтмол тусгадаг, зарцуулдаг байхаас өөр арга алга.

Эрүүдэн шүүх болон хэрцгий, хүнлэг бусаар буюу хүний нэр төрийг доромжлон харьцаж шийтгэхийг таслан зогсоох, ахин гаргуулахгүй байхын тулд нэн даруй холбогдох хууль тогтоомжид тодорхой, хэрэгжих заалтууд оруулах, хүлээлгэх хариуцлагыг өндөрсгөх, хууль сахиулах байгууллагын эрх мэдлийг дахин хувиарилалт хийж, хууль шүүхийн байгууллагын удирдлагын тогтолцоо, бүтцэд эрүүдэн шүүлтийг хянах, зогсоох механизмыг бий болгож байж шудрага бусбайцаалт, эрүүдэн шүүлттэй тэмцэж чадна.

Сар хүрэхгүй хугацааны өмнө ирж ажилласан НҮБ-ын тусгай илтгэгч Мишель Форстийн зөвлөмжинд Хүний эрхийн хамгаалагчийн тухай хуулийг хэлэлцэж батлах шаардлагатай байгаа тухай илэрхийлсэн бөгөөд өнөөдрийн хэлэлцүүлгээс гарах зөвлөмжинд энэ талаар тусган Засгийн газар, Улсын Их Хуралд хүргүүлэх болно.

Хүн бүрт эрүүдэн шүүлтээс ангид байх эрхийг нь ойлгуулж чадаж байж бид урьдчилан сэргийлж чадна. Энэ бол дан ганц төрийн үүрэг биш, Хүний эрхийн чиглэлийн төрийн бус байгуулгууд, иргэний нийгмийноролцоо, хяналт, санаачлага шаардлагатай” гэлээ.

Хэлэлцүүлгийн эхний илтгэлийг ХЭҮК-ын гишүүн П.Оюунчимэг “Эрүү шүүлтээс ангид байх эрхийг хангахад тулгамдаж буй асуудал: Үндэсний хууль тогтоомжийн хэрэгжилт, хүний эрхийн олон улсын эрх зүйн шаардлага" илтгэлийг тавьж байна.

ХЭҮК-ыын гишүүн П.Оюунчимэг "Хоёр том хүндрэл байгаагийн нэгдүгээрх нь төсөв. Асуудал оруулахаар хөрөнгө мөнгөний асуудал ярьдаг. Өнгөрсөн хугацаанд бидэнд хууль болон хэрэгжүүлэгч нь байсан. Бид 2000 онд гэрээ конвенцид нэгдэн орсон юм бол үүнийг хэрэгжүүлэх ёстой. Өнгөрсөн 19 жилийн хугацаанд эрүү шүүлтийг олон хүн амаа цуцтал ярьсан.

Нэг сургалтад суусан хүн гурван жилийн дараа ажлаа солиод явчихдаг

Зарим прокурор, шүүгчтэй уулзаж, олон улсын гэрээ конвенцийг дагаж мөрд гэхээр дээд байгууллагаас заавар ирээгүй гэдэг. Хүний үгээр биш хуулийн дагуу үйл ажиллагаа явуулах ёстой гэдгийг ойлгох хэрэгтэй. Өнөөдөр хүний хандлага, ойлголтыг өөрчлөхгүйгээр эрүү шүүлтийн талаар яриад хэрэггүй гэдгийг ХЭҮК-ын 20 жилийн түүх харуулж байна.

Хүний эрхийн талаар сургалтыг тогтмол өгөхгүйгээр энэ ажил явахгүй. Нэг сургалтад суусан хүн гурван жилийн дараа ажлаа солиод явчихдаг. Сургалтыг кредиттэй болгож, ажил дүгнэх үзүүлэлтийн суурь болгох хэрэгтэй. Монгол Улс дэлхийн нэг эд эс. Тиймээс НҮБ-ын гишүүн байгууллагын нэг учраас ганцаараа амьдардаг юм шиг амьдарч болохгүй тул олон улсын үйл ажиллагаанд оролцох нь чухал" гэлээ. 

“Эрүүдэн шүүлтийг хориглох олон улсын гэрээ, зөвлөмжүүдийн хэрэгжилт Монгол Улсад” илтгэлийг Монголын Эмнэсти Интернэшнл ТББ-ын гүйцэтгэх захирал Б.Алтантуяа тавьж байна.

Тэрбээр "Шударгаар шүүлгэх эрх, эрүүдэн шүүхтэй тэмцэх нь, эрүүдэн шүүх арга хэрэгслийг устгах нь гэх мэт хангалттай олон зөвлөмжийг бид гаргаж байсан. Өнөөдөр бол эрүүдэн шүүлтийн хохирогчдод туслах өдөр.

Сэтгэл зүй, эрүүл мэндийн хувьд энэ чиглэлээр ажилладаг хүн байна уу

Монгол Улсад шинжлэх ухааны туршилт хийхээс бусад бүх эрүү шүүлт байна. Тиймээс эдгээр хүмүүст хэрхэн туслах талаар өнөөдөр хэлэлцэх ёстой. Маш олон гэрээ конвенц, хууль тогтоомжоор эрүү шүүлтийг хориглож, эрүү шүүлтээс амгаалдаг. Эрүүдэн шүүлтийн улмаас хохирсон хүмүүсийн хохирлыг барагдуулах хэрэг эргээд үнэн шалгагдаж байна уу гэдэг бас асуудал. 2000 оноос хойш эрүү шүүлтийн хохирогч болсон хүмүүсийн гэм хорыг яаж арилгах юм. Эсвэл зөвхөн С.Зоригийн амь насыг хөнөөсөн хэрэгт буруутгагдаад байгаа иргэдийн л гэм хорыг ярих юм уу гэдэг асуудал. 

Төрийн нууц, мөрдөн шалгах, шүүх ажиллагааны нууц гэсэн үгээр хичнээн хүний хохирлыг далд байдалд үлдээх юм бэ. Эрх нь зөрчигдөхөөс өмнө ямар байсан хэмжээнд хүртэл хохирогчийн эрхийг хамгаалж, сэргээж чадах уу. Сэтгэл зүй, эрүүл мэндийн хувьд энэ чиглэлээр ажилладаг хүн байна уу гэдэг асуудал ч гарч ирнэ. Нөхөн төлбөр ч асуудал хэвээр байна. 

Төрийн бодлого өмнөх Засгийн газар, дарга нарынхаа хийсэн ажлыг устгах гэсэн зарчмаар явж байгаагаас болж эрүүдэн шүүлтийн талаар ухарсан үйлдэл болж байна

Монгол Улс олон улсын конвенцийг толгой дохин нэгддэг. Гэтэл үүнийгээ бүрэн гүйцэд ухаарч, ойлгодоггүй, нэр төдий хэрэгжүүлдэг, улс төрийн хэмжээн ашиг сонирхлоор ханддаг байдал нь өнөөдрийг хүртэл эрүүдэн шүүлт амь бөхтэй хүрэх нөхцөл болсон гэж харж байна. 

Эрүүдэн шүүлтийн асуудал нэлээн хурцаар тавигдсантай холбоотой ХЭҮК-ын илтгэлийг анх удаа УИХ-аар авч хэлэлцсэн. Гэтэл түүнээс гарч байгаа тогтоол нь мөн чанарт тулгуурлаагүй. Мөрдөн байцаах албыг чухал гээд байгуулсан байхад татан буулгачихаад энэ нь хэрэгтэй гэдгийг мэргэжлийн байгууллагууд хэлээд байхад тогтоол дээрээ судлах гэж гаргаж байгаа юм. Юуг нь судлах гээд байгаа юм бэ. Хэрэгтэй гэдгийг нь хангалттай судалчихсан. Төрийн бодлого өмнөх Засгийн газар, дарга нарынхаа хийсэн ажлыг устгах гэсэн зарчмаар явж байгаагаас болж эрүүдэн шүүлтийн талаар ухарсан үйлдэл болж байна. Одоо засах гэж байна гээд шүүгчийн хараат бус байдалд халдаж байна" гэсэн юм.

Дараагийн илтгэлийг Хууль зүйн сайд асан Х.Тэмүүжин “Эрүүдэн шүүлт тулгах гэмт хэрэгтэй тэмцэх бодлого, сургамж, шийдэл” сэдвээр тавьж байна. 

Уурын зууханд 16 хоног хорьсон гэх гомдлын дагуу иргэд сайн дураар уурын зууханд хоносон гэсэн шийдвэр гарсан зэрэг эрүүдэн шүүлттэй холбоотой жишээ ХЭҮК-ын илтгэлд бий

Х.Тэмүүжин "Монгол Улсын хувьд нотлох, арга зүй цаасан нотлох баримт буюу байцаагчийн асуусан асуултыг цаасан дээр буулгадаг,  Вишиньскийн нотлох арга буюу шүүхэд нэн чухал нотлох баримт нь гэмт хэрэгтний өгсөн мэдүүлэг хэвээр байна, өөрсдөөр нь нотлуулах гэж оролддог, шударга ёсгүй процесс гэсэн журмаар явж байна. 

Уурын зууханд 16 хоног хорьсон гэх гомдлын дагуу иргэд сайн дураар уурын зууханд хоносон гэсэн шийдвэр гарсан зэрэг эрүүдэн шүүлттэй холбоотой жишээ ХЭҮК-ын илтгэлд бий. Эрүүдэн шүүсэн гэх гомдол гаргасан иргэдийн дийлэнхийнх нь буруу болоод дуусдаг. Хамгийн аймшигтай нэг зүйл нь шүүгч яллагчийн байр суурьнаас ханддаг. Энэ бүх зүйл шинэ зүйл биш. Өмнө нь ч байсан, одоо ч байгаа.

Намайг Хууль зүйн сайд байхад ШШГЕГ-ын харьяа хорих ангид амиа алдсан. Яагаад амиа алдсаныг албаны болон албан бус шугамаар шалгахад дээрээс "Эмнэлэгт үзүүлж, гадуур гаргаж болохгүй" гэсэн чиглэл ирсэн гэж байсан. Ийм асуудал хөндөгдөхөөр цагдан хорих төвд гүйцэтгэх ажиллагааг таслан зогсоохоор сайдын тушаалыг гаргаж байсан. Тухайн үед Ерөнхийлөгч гэмт хэрэгтнүүдийг өмгөөлдөг, гэмт хэрэгтнүүдийн талд ордог Хууль зүйн сайд байдаг юм уу гээд толгой түрүүгүй загнасан. АТГ, ТЕГ, ЦЕГ-ын удирдлагууд мэдэгдэл гаргаж, Ерөнхий сайд Засгийн газрын гаргасан хуулийг татаж авахуулдаг гэдгийг тов тодорхой харуулсан. 

Манай хууль сахиулах буюу хууль, иргэний эрх чөлөөний заагт зогсож байдаг хүмүүсийн хэзээ ямар арга хэмжээ авах ажиллагаа нь хуульчлагдаагүй. Иргэний эрх зүй заавар, зөвлөгөө, хамтарсан баримт бичигт тулгуурлаж байна, хуульд биш. 

Манай парламентад маш том алдаа бий. Гэмт хэрэгтэй тэмцэх, Тагнуул хоёрын салгаж байж хүний эрхийн баталгаа, шүүхийн хяналт гэсэн зарчим руу очих ёстой. Ингэхгүй бол дэвшил гаргаж чадахгүй" гэсэн юм. 

Нээлттэй хэлэлцүүлгийн эхний хэсгийн илтгэлүүд дуусч, хэлэлцүүлэгт оролцохоор ирсэн иргэд үг хэлж байна. 

Сэлэнгэ аймгийн иргэн Баянмөнхийг цагдаагийн алба хаагч хамгаалалтын малгай өмсөөгүй хэмээн шаардлага тавихад биеийн байдал муугаас өмсөж чадахгүй байгаа талаараа хэлж маргалдсан байна. Улмаар цагдаад эсэргүүцэл үзүүлсэн хэмээн гавлаж, хэл амаар доромжилжээ. Ингээд сумын төлөөлөгчдөө энэ байдлаа тайлбарлахад толгой руу нь хоёр удаа алгадсанаас ухаан алдан унасан явдал гурав хоногийн өмнө болсон гэдгийг тэрбээр хэлж байв. Орон нутагт иймэрхүү асуудал гардаг бөгөөд Зөрчлийн тухай хуулиар хамгаалалтын малгайгүй хэмээн 200 мянган төгрөгөөр торгоно гэснээс үүдэн ийн маргалдсан талаар тэрбээр ярьж байна. 

Орон аймгийн өндөр настан Ойсайхан хүүг нь баривчилж, цэрэгт татлага болон өөр аймагт ажилтай явах үед нь гарсан хэргийг тохож, эрүүдэн шүүж онц ноцтой хэргийн буруутан болгосон талаар ярьж байна. Үүний дараа 70 хувийн сэтгэцийн өвчтэй болсон гэдгийг хэлсэн бөгөөд хуулийн төсөлд эрүүдэн шүүлгэж, хохирол амссан иргэдийн ар гэр дарамттай байдаг тул энэ талаар заалт оруулах хэрэгтэй гэв. Мөн хуулийн чиглэлээр суралцаж буй оюутнуудыг эрүүдэн шүүлтэд суралцуулж байгааг зогсоож, энэ тал дээр өөрчлөлт хийх хэрэгтэйг онцолсон юм. Түүний хоёр оюутныг манай хүүг ямар нэг аргаар бариад ир гээд явуулсан бөгөөд цасан шуурганаар хөл нүцгэн, дан подволктой баригдаад явсан гэдгийг хэлж байв. Иргэдэд хуулийн талын мэдлэг мэдээлэл олгох сургалт явуулж байх санал тавьсан юм. 

Иргэн Ойсүрэн энэ асуудлаар ХЭҮК-т хандсан бөгөөд нөхөн олговор хэмээн 40 сая төгрөг олгож байсан гэдгийг УИХ-ын гишүүн Н.Оюундарь хэллээ. 

УИХ-ын гишүүн асан Ц.Оюунгэрэл 2000 оноос хойш хүний эрхийг хамгаалах талаар ярьж буй бөгөөд хорих ангийн шалан дээр хөлөө жийн сууж байсан билээ. Тэрбээр өмнө нь цаазын ял аваад хоногоо хүлээж байсан хүний төлөө тэмцэж байсан хүний хувьд өнөөдрийн хэлэлцүүлэгт үгээ хэлж байгаа гэдгээ хэлэв.

УИХ-ын гишүүн асан Ц.Оюунгэрэл "Зөвхөн эрүүдэн шүүгээд зогсохгүй дараа нь хохироосоор байна. С.Зоригийн хэргийг шалгах явцад эрүүдэн шүүлт хийж байна гэдгийг хэлсээр байсан. Тухайн үед ТЕГ ШШГЕГ-ыг атгасан байсан. Ороход л үгээ ч хэлж чадахгүй байсан. Миний ажиллаж байсан жишээнүүдийн дийлэнх нь хүний амь эрсдэхийн өмнө маш хүнд хэцүү байдалд байдаг. Тэгэхээр тогтолцоонд нь өөрчлөлт хийх хэрэгтэй.

Хэрэг тохох тогтолцоог байхгүй болгохын тулд хэрэг бүрт ял оноож, нийлбэрээр нь ял оноодог байх хэрэгтэй

Хорих ангид гүйцэтгэх ажиллагаа явуулахыг хориглох хэрэгтэй. Энэ заалтыг оруулж ирсний дараа миний эсрэг дайралт хийж, миний туслахаар ажиллаж байсан хүн гэрийнхээ гадаа зодуулж амиа алдсан. Зодуулсан амиа алдах үеийнх нь зураг байхад хэрэг нь өнөөдрийг хүртэл шийдэгдээгүй байна. Эрүүдэн шүүлтийн эсрэг дугарсан хүнийг ингэж айлгадаг.

Мөн хэрэг тохох тогтолцоог байхгүй болгохын тулд хэрэг бүрт ял оноож, нийлбэрээр нь ял оноодог байх хэрэгтэй гэсэн Х.Тэмүүжингийн заалтыг би дэмжиж байсан. Гэтэл С.Бямбацогт үүнийг авч хаясан. Тэгэхгүй бол нэг хүнд гэмт хэрэгт ял авсан хүнд олон хэрэг тохдог. УИХ-ын гишүүд, сайд нар эрсдэл үүрч иргэдийн эрүүдэн шүүлгэхгүй байх эрхийг нь хангахын тулд энэ тогтолцоог бий болго. 

Урьдчилан сэргийлэх 461-р хорих ангид сэжигтэн өмгөөлөгчтэйгөө ганцаарчлан уулзах ганц ч өрөө байхгүй хэр нь эрүүдэн шүүх өрөө маш олон байна. 




  Шууд мэдээ

Б.Алтантуяа: Монголд шинжлэх ухааны туршилт хийхээс бусад бүх эрүү шүүлт байна


  2019-06-26
 
Нийтэлсэн:

Р.Адъяасүрэн

Сэтгүүлч

2019-06-26 09:49 GMT+8
Хугацаагаар эрэмбэлэх
Мэдээллийг Шууд хүргэхээр Gogo баг ажиллаж байна.
  11 цаг 27 минут
2019.06.26

УИХ-ын гишүүн асан Ц.Оюунгэрэл 2000 оноос хойш хүний эрхийг хамгаалах талаар ярьж буй бөгөөд хорих ангийн шалан дээр хөлөө жийн сууж байсан билээ. Тэрбээр өмнө нь цаазын ял аваад хоногоо хүлээж байсан хүний төлөө тэмцэж байсан хүний хувьд өнөөдрийн хэлэлцүүлэгт үгээ хэлж байгаа гэдгээ хэлэв.

УИХ-ын гишүүн асан Ц.Оюунгэрэл "Зөвхөн эрүүдэн шүүгээд зогсохгүй дараа нь хохироосоор байна. С.Зоригийн хэргийг шалгах явцад эрүүдэн шүүлт хийж байна гэдгийг хэлсээр байсан. Тухайн үед ТЕГ ШШГЕГ-ыг атгасан байсан. Ороход л үгээ ч хэлж чадахгүй байсан. Миний ажиллаж байсан жишээнүүдийн дийлэнх нь хүний амь эрсдэхийн өмнө маш хүнд хэцүү байдалд байдаг. Тэгэхээр тогтолцоонд нь өөрчлөлт хийх хэрэгтэй.

Хэрэг тохох тогтолцоог байхгүй болгохын тулд хэрэг бүрт ял оноож, нийлбэрээр нь ял оноодог байх хэрэгтэй

Хорих ангид гүйцэтгэх ажиллагаа явуулахыг хориглох хэрэгтэй. Энэ заалтыг оруулж ирсний дараа миний эсрэг дайралт хийж, миний туслахаар ажиллаж байсан хүн гэрийнхээ гадаа зодуулж амиа алдсан. Зодуулсан амиа алдах үеийнх нь зураг байхад хэрэг нь өнөөдрийг хүртэл шийдэгдээгүй байна. Эрүүдэн шүүлтийн эсрэг дугарсан хүнийг ингэж айлгадаг.

Мөн хэрэг тохох тогтолцоог байхгүй болгохын тулд хэрэг бүрт ял оноож, нийлбэрээр нь ял оноодог байх хэрэгтэй гэсэн Х.Тэмүүжингийн заалтыг би дэмжиж байсан. Гэтэл С.Бямбацогт үүнийг авч хаясан. Тэгэхгүй бол нэг хүнд гэмт хэрэгт ял авсан хүнд олон хэрэг тохдог. УИХ-ын гишүүд, сайд нар эрсдэл үүрч иргэдийн эрүүдэн шүүлгэхгүй байх эрхийг нь хангахын тулд энэ тогтолцоог бий болго. 

Урьдчилан сэргийлэх 461-р хорих ангид сэжигтэн өмгөөлөгчтэйгөө ганцаарчлан уулзах ганц ч өрөө байхгүй хэр нь эрүүдэн шүүх өрөө маш олон байна. 

  11 цаг 09 минут
2019.06.26

Нээлттэй хэлэлцүүлгийн эхний хэсгийн илтгэлүүд дуусч, хэлэлцүүлэгт оролцохоор ирсэн иргэд үг хэлж байна. 

Сэлэнгэ аймгийн иргэн Баянмөнхийг цагдаагийн алба хаагч хамгаалалтын малгай өмсөөгүй хэмээн шаардлага тавихад биеийн байдал муугаас өмсөж чадахгүй байгаа талаараа хэлж маргалдсан байна. Улмаар цагдаад эсэргүүцэл үзүүлсэн хэмээн гавлаж, хэл амаар доромжилжээ. Ингээд сумын төлөөлөгчдөө энэ байдлаа тайлбарлахад толгой руу нь хоёр удаа алгадсанаас ухаан алдан унасан явдал гурав хоногийн өмнө болсон гэдгийг тэрбээр хэлж байв. Орон нутагт иймэрхүү асуудал гардаг бөгөөд Зөрчлийн тухай хуулиар хамгаалалтын малгайгүй хэмээн 200 мянган төгрөгөөр торгоно гэснээс үүдэн ийн маргалдсан талаар тэрбээр ярьж байна. 

Орон аймгийн өндөр настан Ойсайхан хүүг нь баривчилж, цэрэгт татлага болон өөр аймагт ажилтай явах үед нь гарсан хэргийг тохож, эрүүдэн шүүж онц ноцтой хэргийн буруутан болгосон талаар ярьж байна. Үүний дараа 70 хувийн сэтгэцийн өвчтэй болсон гэдгийг хэлсэн бөгөөд хуулийн төсөлд эрүүдэн шүүлгэж, хохирол амссан иргэдийн ар гэр дарамттай байдаг тул энэ талаар заалт оруулах хэрэгтэй гэв. Мөн хуулийн чиглэлээр суралцаж буй оюутнуудыг эрүүдэн шүүлтэд суралцуулж байгааг зогсоож, энэ тал дээр өөрчлөлт хийх хэрэгтэйг онцолсон юм. Түүний хоёр оюутныг манай хүүг ямар нэг аргаар бариад ир гээд явуулсан бөгөөд цасан шуурганаар хөл нүцгэн, дан подволктой баригдаад явсан гэдгийг хэлж байв. Иргэдэд хуулийн талын мэдлэг мэдээлэл олгох сургалт явуулж байх санал тавьсан юм. 

Иргэн Ойсүрэн энэ асуудлаар ХЭҮК-т хандсан бөгөөд нөхөн олговор хэмээн 40 сая төгрөг олгож байсан гэдгийг УИХ-ын гишүүн Н.Оюундарь хэллээ. 

  10 цаг 26 минут
2019.06.26

Дараагийн илтгэлийг Хууль зүйн сайд асан Х.Тэмүүжин “Эрүүдэн шүүлт тулгах гэмт хэрэгтэй тэмцэх бодлого, сургамж, шийдэл” сэдвээр тавьж байна. 

Уурын зууханд 16 хоног хорьсон гэх гомдлын дагуу иргэд сайн дураар уурын зууханд хоносон гэсэн шийдвэр гарсан зэрэг эрүүдэн шүүлттэй холбоотой жишээ ХЭҮК-ын илтгэлд бий

Х.Тэмүүжин "Монгол Улсын хувьд нотлох, арга зүй цаасан нотлох баримт буюу байцаагчийн асуусан асуултыг цаасан дээр буулгадаг,  Вишиньскийн нотлох арга буюу шүүхэд нэн чухал нотлох баримт нь гэмт хэрэгтний өгсөн мэдүүлэг хэвээр байна, өөрсдөөр нь нотлуулах гэж оролддог, шударга ёсгүй процесс гэсэн журмаар явж байна. 

Уурын зууханд 16 хоног хорьсон гэх гомдлын дагуу иргэд сайн дураар уурын зууханд хоносон гэсэн шийдвэр гарсан зэрэг эрүүдэн шүүлттэй холбоотой жишээ ХЭҮК-ын илтгэлд бий. Эрүүдэн шүүсэн гэх гомдол гаргасан иргэдийн дийлэнхийнх нь буруу болоод дуусдаг. Хамгийн аймшигтай нэг зүйл нь шүүгч яллагчийн байр суурьнаас ханддаг. Энэ бүх зүйл шинэ зүйл биш. Өмнө нь ч байсан, одоо ч байгаа.

Намайг Хууль зүйн сайд байхад ШШГЕГ-ын харьяа хорих ангид амиа алдсан. Яагаад амиа алдсаныг албаны болон албан бус шугамаар шалгахад дээрээс "Эмнэлэгт үзүүлж, гадуур гаргаж болохгүй" гэсэн чиглэл ирсэн гэж байсан. Ийм асуудал хөндөгдөхөөр цагдан хорих төвд гүйцэтгэх ажиллагааг таслан зогсоохоор сайдын тушаалыг гаргаж байсан. Тухайн үед Ерөнхийлөгч гэмт хэрэгтнүүдийг өмгөөлдөг, гэмт хэрэгтнүүдийн талд ордог Хууль зүйн сайд байдаг юм уу гээд толгой түрүүгүй загнасан. АТГ, ТЕГ, ЦЕГ-ын удирдлагууд мэдэгдэл гаргаж, Ерөнхий сайд Засгийн газрын гаргасан хуулийг татаж авахуулдаг гэдгийг тов тодорхой харуулсан. 

Манай хууль сахиулах буюу хууль, иргэний эрх чөлөөний заагт зогсож байдаг хүмүүсийн хэзээ ямар арга хэмжээ авах ажиллагаа нь хуульчлагдаагүй. Иргэний эрх зүй заавар, зөвлөгөө, хамтарсан баримт бичигт тулгуурлаж байна, хуульд биш. 

Манай парламентад маш том алдаа бий. Гэмт хэрэгтэй тэмцэх, Тагнуул хоёрын салгаж байж хүний эрхийн баталгаа, шүүхийн хяналт гэсэн зарчим руу очих ёстой. Ингэхгүй бол дэвшил гаргаж чадахгүй" гэсэн юм. 

  10 цаг 11 минут
2019.06.26

“Эрүүдэн шүүлтийг хориглох олон улсын гэрээ, зөвлөмжүүдийн хэрэгжилт Монгол Улсад” илтгэлийг Монголын Эмнэсти Интернэшнл ТББ-ын гүйцэтгэх захирал Б.Алтантуяа тавьж байна.

Тэрбээр "Шударгаар шүүлгэх эрх, эрүүдэн шүүхтэй тэмцэх нь, эрүүдэн шүүх арга хэрэгслийг устгах нь гэх мэт хангалттай олон зөвлөмжийг бид гаргаж байсан. Өнөөдөр бол эрүүдэн шүүлтийн хохирогчдод туслах өдөр.

Сэтгэл зүй, эрүүл мэндийн хувьд энэ чиглэлээр ажилладаг хүн байна уу

Монгол Улсад шинжлэх ухааны туршилт хийхээс бусад бүх эрүү шүүлт байна. Тиймээс эдгээр хүмүүст хэрхэн туслах талаар өнөөдөр хэлэлцэх ёстой. Маш олон гэрээ конвенц, хууль тогтоомжоор эрүү шүүлтийг хориглож, эрүү шүүлтээс амгаалдаг. Эрүүдэн шүүлтийн улмаас хохирсон хүмүүсийн хохирлыг барагдуулах хэрэг эргээд үнэн шалгагдаж байна уу гэдэг бас асуудал. 2000 оноос хойш эрүү шүүлтийн хохирогч болсон хүмүүсийн гэм хорыг яаж арилгах юм. Эсвэл зөвхөн С.Зоригийн амь насыг хөнөөсөн хэрэгт буруутгагдаад байгаа иргэдийн л гэм хорыг ярих юм уу гэдэг асуудал. 

Төрийн нууц, мөрдөн шалгах, шүүх ажиллагааны нууц гэсэн үгээр хичнээн хүний хохирлыг далд байдалд үлдээх юм бэ. Эрх нь зөрчигдөхөөс өмнө ямар байсан хэмжээнд хүртэл хохирогчийн эрхийг хамгаалж, сэргээж чадах уу. Сэтгэл зүй, эрүүл мэндийн хувьд энэ чиглэлээр ажилладаг хүн байна уу гэдэг асуудал ч гарч ирнэ. Нөхөн төлбөр ч асуудал хэвээр байна. 

Төрийн бодлого өмнөх Засгийн газар, дарга нарынхаа хийсэн ажлыг устгах гэсэн зарчмаар явж байгаагаас болж эрүүдэн шүүлтийн талаар ухарсан үйлдэл болж байна

Монгол Улс олон улсын конвенцийг толгой дохин нэгддэг. Гэтэл үүнийгээ бүрэн гүйцэд ухаарч, ойлгодоггүй, нэр төдий хэрэгжүүлдэг, улс төрийн хэмжээн ашиг сонирхлоор ханддаг байдал нь өнөөдрийг хүртэл эрүүдэн шүүлт амь бөхтэй хүрэх нөхцөл болсон гэж харж байна. 

Эрүүдэн шүүлтийн асуудал нэлээн хурцаар тавигдсантай холбоотой ХЭҮК-ын илтгэлийг анх удаа УИХ-аар авч хэлэлцсэн. Гэтэл түүнээс гарч байгаа тогтоол нь мөн чанарт тулгуурлаагүй. Мөрдөн байцаах албыг чухал гээд байгуулсан байхад татан буулгачихаад энэ нь хэрэгтэй гэдгийг мэргэжлийн байгууллагууд хэлээд байхад тогтоол дээрээ судлах гэж гаргаж байгаа юм. Юуг нь судлах гээд байгаа юм бэ. Хэрэгтэй гэдгийг нь хангалттай судалчихсан. Төрийн бодлого өмнөх Засгийн газар, дарга нарынхаа хийсэн ажлыг устгах гэсэн зарчмаар явж байгаагаас болж эрүүдэн шүүлтийн талаар ухарсан үйлдэл болж байна. Одоо засах гэж байна гээд шүүгчийн хараат бус байдалд халдаж байна" гэсэн юм.

  09 цаг 56 минут
2019.06.26
  09 цаг 16 минут
2019.06.26

НҮБ-ын эрүүдэн шүүлтийн эсрэг дэлхийн өдөр өнөөдөр тохиож байна. УИХ-ын Хүний эрхийн дэд хороо, Хүний эрхийн үндэсний комисс хамтран “Эрүүдэн шүүхийн хохирогчдын эрхийн асуудал” хэлэлцүүлгийг Төрийн ордонд зохион байгуулж байна.

Хэлэлцүүлийг УИХ-ын гишүүн Хүний эрхийн дэд хорооны дарга Н.Оюундарь нээж үг хэлсэн бөгөөд хүний эрхийг хангах нь зөвхөн төрийн бус хүн бүрийн үүрэг бөгөөд төрийн бус байгууллагууд хамгийн нөлөө бүхий платформ болж чадна гэдгийг илэрхийллээ.

Хүний үгээр биш хуулийн дагуу үйл ажиллагаа явуулах ёстой гэдгийг ойлгох хэрэгтэй

Мөн тэрбээр эрүүдэн шүүлттэй холбоотой олон улсын зөвлөмжийг манай улс чихнийхээ хажуугаар олон удаа өнгөрөөсөн гэдгийг ч онцолж байв. 

УИХ-ын гишүүн Н.Оюундарь “Тэртээ 1946 онд НҮБ-ын Ерөнхий Ассемблейгээс баталсан Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглалын 5 дугаар зүйл, Эрүү шүүлтээс ангид байх эрхийг Монголын хууль хяналтын байгууллагууд хэрхэн хангаж байгаа нөхцөл байдлыг сонсохоор Та бид энд цуглаад байгаа билээ.

Би сонсголын эхэнд Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглалын 5-р зүйлийг зориуд уншъя гэж бодлоо. “Хэнд ч эрүү шүүлт тулган эсхүл хэнтэй ч хэрцгийгээр, хүний ёсноос гадуур буюу нэр төрийг нь доромжлон харьцах, шийтгэх ёсгүй”

Манай улс 2000 оны 11 дүгээр сарын 02-ны өдөр Эрүүдэн шүүх болон бусад хэлбэрээр хэрцгий, хүнлэг бусаар буюу хүний нэр төрийг доромжлон харьцаж шийтгэхийн эсрэг Конвенцид нэгдэн орж, улмаар 2014 оны 12 дугаар сарын 11-ний өдөр Эрүүдэн шүүх болон бусад хэлбэрээр хэрцгий, хүнлэг бусаар буюу хүний нэр төрийг доромжлон харьцаж шийтгэхийн эсрэг Конвенцын Нэмэлт Протоколыг соёрхон баталж, хүчинтөгөлдөр үйлчилж байна.

Мөрдөн байцаалтын шатанд хүний эрх ноцтойгоор зөрчигдөж, сэжигтнүүдтэй хүнлэг бус харьцах, эрүүдэн шүүх байдал ужигран даамжрах анхдагч шалтгаан нөхцөл болсон гэж дүгнэхээс өөр аргагүй байдал үүсээд байна.

Хэнд ч эрүү шүүлт тулган эсхүл хэнтэй ч хэрцгийгээр, хүний ёсноос гадуур буюу нэр төрийг нь доромжлон харьцах, шийтгэх ёсгүй

Хууль сахиулагчид иргэдийнхээ Эрүүдэн шүүлтээс ангид байхыг эрхийг бүрэн баталгаажуулж, хамгаалжчадахгүй байгаагаас улбаалаад Хууль шүүхийн өмнө эрх тэгш байх, Шударга шүүхээр шүүлгэх зэрэг үндсэн эрхүүд ноцтойгоор зөрчигдөж байна.

Хүний эрхийн үндэсний комиссын илтгэлд дурьдсанаар 2017 онд “эрүү шүүлтэд өртсөн” гэх 51 гомдол, мэдээлэл иргэдээс ирүүлжээ. Эдгээрээс 40 гомдол нь цагдаагийн албан хаагч, 11 нь шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх болон прокурорын байгууллагын албан хаагчдын зүй бус үйлдэлтэй холбоотой байжээ. Энэ бол эрх үүргээ гадарладаг цөөн иргэдийн гаргасан гомдол гэж үзэх ёстой. Цаана нь эрх үүргээ мэддэггүй, зөрчигдсөн эрхээ хамгаалуулахын тулд хаана хандахаа ч төсөөлөхгүй байгаа олон тооны иргэд бий гэдэгт эргэлзэх хэрэггүй.

Эрүүдэн шүүлт хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалтын шатанд хамгийн ихээр байна. Эрүү шүүлт, дарамтанд орж хэрэг хүлээсэн иргэд прокурор, шүүх дээр дарамтад орсон тухайгаа илчилж чадалгүйхилсээр шийтгэгдэж байна. Нэг дүүргийн мөрдөн байцаагчид 80-200 эрүүгийн хэрэг хариуцуулдаг практик бодитоор байгаа юм. Дээрээс нь зөрчлийн талаарх гомдол, мэдээлэл нэмэгдэхээр хэвийн хүний барж дийлэхээргүй тоо гарах нь ойлгомжтой. Мөн тухайн мөрдөн байцаагчийн ажлын үнэлэмжийг хэрэг шүүсэн тоогоор дүгнэдэг буруу тогтолцоо хэрэгжсээр л байна. Энэ байдал нь мөрдөн байцаалтыг харгис аргаар явуулах, эрүүдэн шүүлт тулгах замаар хэрэг хүлээлгэх суурь нөхцөл болж байгааг анхаарах ёстой.

Шүүхийн шинэчлэл, шударга шүүх байгуулах нэрийн дор маш далайцтай сүржигнэл явагдсан ч шүүгчдийн цалинг нэмснээс өөр шинэ зүйл, шүүгчид өндөр цалинтай болсноор шударга ёс хэрэгждэггүй юм байна, хүний эрх хамгаалагддаггүй юм байна.

Хүн бүрт эрүүдэн шүүлтээс ангид байх эрхийг нь ойлгуулж чадаж байж бид урьдчилан сэргийлж чадна

Юуны өмнө иргэдийн ойлголтыг дээшлүүлэх, соён гэгээрүүлэх ажлыг тогтмолжуулах шаардлагатай байна. Эрхээ мэддэг иргэн шудрага ёсыг нэхэж, шаардажчадна. Өөрийн эрхийг нэхдэг, хэрэгжүүлдэг хүн бусдын эрхийг хүндэтгэж, хамгаалж чадна. Хүний эрх, эрх чөлөөг байнга сануулж, сурталчилж, тэтгэж байхгүй бол мартагдах, дарагдах нь байдаг зүйл гэдгийг ойлгох хэрэгтэй. Төр энэ чиглэлээр төсөв, хөрөнгө тогтмол тусгадаг, зарцуулдаг байхаас өөр арга алга.

Эрүүдэн шүүх болон хэрцгий, хүнлэг бусаар буюу хүний нэр төрийг доромжлон харьцаж шийтгэхийг таслан зогсоох, ахин гаргуулахгүй байхын тулд нэн даруй холбогдох хууль тогтоомжид тодорхой, хэрэгжих заалтууд оруулах, хүлээлгэх хариуцлагыг өндөрсгөх, хууль сахиулах байгууллагын эрх мэдлийг дахин хувиарилалт хийж, хууль шүүхийн байгууллагын удирдлагын тогтолцоо, бүтцэд эрүүдэн шүүлтийг хянах, зогсоох механизмыг бий болгож байж шудрага бусбайцаалт, эрүүдэн шүүлттэй тэмцэж чадна.

Сар хүрэхгүй хугацааны өмнө ирж ажилласан НҮБ-ын тусгай илтгэгч Мишель Форстийн зөвлөмжинд Хүний эрхийн хамгаалагчийн тухай хуулийг хэлэлцэж батлах шаардлагатай байгаа тухай илэрхийлсэн бөгөөд өнөөдрийн хэлэлцүүлгээс гарах зөвлөмжинд энэ талаар тусган Засгийн газар, Улсын Их Хуралд хүргүүлэх болно.

Хүн бүрт эрүүдэн шүүлтээс ангид байх эрхийг нь ойлгуулж чадаж байж бид урьдчилан сэргийлж чадна. Энэ бол дан ганц төрийн үүрэг биш, Хүний эрхийн чиглэлийн төрийн бус байгуулгууд, иргэний нийгмийноролцоо, хяналт, санаачлага шаардлагатай” гэлээ.

Хэлэлцүүлгийн эхний илтгэлийг ХЭҮК-ын гишүүн П.Оюунчимэг “Эрүү шүүлтээс ангид байх эрхийг хангахад тулгамдаж буй асуудал: Үндэсний хууль тогтоомжийн хэрэгжилт, хүний эрхийн олон улсын эрх зүйн шаардлага" илтгэлийг тавьж байна.

ХЭҮК-ыын гишүүн П.Оюунчимэг "Хоёр том хүндрэл байгаагийн нэгдүгээрх нь төсөв. Асуудал оруулахаар хөрөнгө мөнгөний асуудал ярьдаг. Өнгөрсөн хугацаанд бидэнд хууль болон хэрэгжүүлэгч нь байсан. Бид 2000 онд гэрээ конвенцид нэгдэн орсон юм бол үүнийг хэрэгжүүлэх ёстой. Өнгөрсөн 19 жилийн хугацаанд эрүү шүүлтийг олон хүн амаа цуцтал ярьсан.

Нэг сургалтад суусан хүн гурван жилийн дараа ажлаа солиод явчихдаг

Зарим прокурор, шүүгчтэй уулзаж, олон улсын гэрээ конвенцийг дагаж мөрд гэхээр дээд байгууллагаас заавар ирээгүй гэдэг. Хүний үгээр биш хуулийн дагуу үйл ажиллагаа явуулах ёстой гэдгийг ойлгох хэрэгтэй. Өнөөдөр хүний хандлага, ойлголтыг өөрчлөхгүйгээр эрүү шүүлтийн талаар яриад хэрэггүй гэдгийг ХЭҮК-ын 20 жилийн түүх харуулж байна.

Хүний эрхийн талаар сургалтыг тогтмол өгөхгүйгээр энэ ажил явахгүй. Нэг сургалтад суусан хүн гурван жилийн дараа ажлаа солиод явчихдаг. Сургалтыг кредиттэй болгож, ажил дүгнэх үзүүлэлтийн суурь болгох хэрэгтэй. Монгол Улс дэлхийн нэг эд эс. Тиймээс НҮБ-ын гишүүн байгууллагын нэг учраас ганцаараа амьдардаг юм шиг амьдарч болохгүй тул олон улсын үйл ажиллагаанд оролцох нь чухал" гэлээ. 

Холбоотой мэдээллүүд
  • Шинэ мэдээ

  • Их уншсан

  • Их сэтгэгдэлтэй

Ерөнхийлөгчийн санаачилсан Монгол Улсын Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт, өөрчлөлтийн төслийн УИХ-ын гишүүдийн тоог 108 болгож, бүрэн эрхийн хугацааг таван жил болгох заалтыг та дэмжиж байна уу.
Нийт 337 санал өгсөн байна.

Хөгжүүлэлт хийгдэж байна. Тун удахгүй танд хүрэх болно.

Та яг одоо вэбсайтын сайжруулалтын альфа хувилбарыг үзэж байна. Энэхүү хэсэг бүрэн дуусаагүй байгаа бөгөөд тун удахгүй танд хүрэх болно.

Санал хүсэлт илгээх

Та өөрт бодогдож байгаа зүйлсийг бидэнтэй илэн далангүй хуваалцахыг хүсэе. Таны санал бидний хөгжүүлэлтийн ажилд маш их тус хүргэх юм.
Танд баярлалаа.

0%
  Товч унших

Дараагийн мэдээ